سریال نون خ 2؛ ادای دین به قله های اورامانات

به گزارش وبلاگ سفر و گردشگری، به نقش سلمان و گاوش جاناتان توجه کنید. کاظم نوربخش در این سریال یک طناز درست است و لحظه ای سلمان را ترک نمی کند. منتظر بودم سلمان با گاوش به خاطر شیرین که دغدغه هنری دارد در نقش مشد حسن فیلم گاو هم فرو برود.

سریال نون خ 2؛ ادای دین به قله های اورامانات

فاروق مظلومی| شاید فقط در شهر سنندج با بزرگواری به یک سرباز بیست ساله غیربومی اجازه دهند اولین آزمون نمایشنامه نویسی و کارگردانی خودش را در تالار تئاتر اصلی شهر - تالار فرهنگ - به روی صحنه ببرد. سی سال از آن روز ها گذشته است.

روز هایی که من فکر می کردم به دلیل نزدیکی جغرافیایی آذربایجان و شهر ما خوی به شوروی آن سال ها، قرابتی با چخوف دارم. مهمان نوازی سنندجی ها و دو سال بعد از آن رای مثبت تلویحی- بازنویسی - اکبر رادی به نمایشنامه بعدی من در مرکز هنر های نمایشی، سوءتفاهم نمایشنامه نویس بودن را در من تشدید کرد.

خیلی طول نکشید که فهمیدم مرحوم رادی به اغلب نمایشنامه هایی که نویسنده اش جوان بود رای بازنویسی می داد تا تشویق شان کند.

حالا عین بچه آدم فقط تئاتر را می خوانم و تماشا می کنم و نقد نقاشی اگر مجال دهد گاهی نقد تئاتر و سینما هم می نویسم. البته دلم به حال تماشاگران تالار فرهنگ سنندج و مرحوم رادی می سوزد. چه تحملی داشته اند. خداوند مرا ببخشد و آن ها را اجر دهد. کاش آزمایش خونی بود که مشخص می کرد ما استعداد کدام کار هنری را داریم. مثلا نمایشنامه نویسی مثبت یا کارگردانی منفی.

حالا همین لباس و آواز های کردی در بهشت اورامانات کافی بود که سریال طنز نون خ 2 که از 22 فروردین تا 4 اردیبهشت از شبکه یک سیما پخش شد، مرا به آن سال ها ببرد. صبح با دیدن مزارع توت فرنگی در اورامانات شروع و عصر با شنیدن پیانوی آقایی به نام مردوخی در خانه فرهنگ تمام می شد.

گاهی هم سری به سازفروشی جناب عندلیبی پدر بزرگوار جمشیدخان و آقا جلیل در پاساژ فردوسی می زدم. دف ها را که می دیدم انگار تمام جهان را در جانم می نواختند. لحظاتی که به دیدن اجرای گروه تنبورنوازان می شتافتم آرزو می کردم کاش من هم ساز می زدم تا رویش بنویسم ساز من غمگین است دلش برای صدای تو تنگ شده است.

بدون آزمایش هم می دانستم نوازنده نیستم. این یادداشت ادای دینی است به اورامانات و خانه فرهنگ، به قول عمران صلاحی، همانجا که صابون نوشتن زیر پایم رفت.

بگذریم و حالا سریال نون خ 2 را در پلان های نقد ببینیم.

پلان اول؛ طنز

شاید، طناز بودن سخت ترین کار در کارگردانی و نویسندگی و بازیگری باشد. کیومرث منشی زاده، شاعر، نظریه پرداز و طنزنویس فقید معاصر که طنزش بر قله طنز معاصر نشسته است می گفت: اندیشیدن مشکل است و خوب اندیشیدن مشکل تر و مشکل تر از آن طنز اندیشیدن است. درحالی که مشکل تر از آن بر زبان آوردن طنز و از آن مشکل تر یک چیز است و آن نوشتن طنز است.

در گفت وگویی که با مرحوم منشی زاده داشتم یادم رفت نظرش را در مورد ساخت فیلم طنز و بازیگری طنز بپرسم. اما طنزی دارد با این مضمون که فرانسوی ها بانمک هستند به استثنای لویی دوفونس. دوفونس عامدانه خودش را بانمک نشان می داد و این عمد او را لو می داد که بامزه نیست. همان طور که قتل عمدی زودتر از نوع غیرعمدی اش لو می رود.

پلان دوم؛ تلویزیون و سریال

تلویزیون قبل از نون خ هم در کنار سریال های کارخانه ای، سریال های خوب و خیلی خوب هم تولید کرده است. مثلا هزار دستان، شرایط سفید، آرایشگاه زیبا، لیسانسه ها، دیوار به دیوار، پایتخت یک و... که البته پایتخت های بعدی با افزایش عددشان کیفیت شان کاهش یافت تا اینکه پایتخت شش نشان داد عوامل این سریال با جدی دریافت جذابیت شخصیت های جا افتاده سریال، هیچ چیز را جدی نگرفته اند.

وقتی لقمه کله گربه ای، غذا خوردن دولپی یا مزه پراکنی های سخیف مربوط به دستشویی خمیرمایه طنز یک سریال شد کار آن سریال تمام است. از این جهت ساخت پایتخت هفت امر خطیری است و سازنده هایش بهتر است به خوش یمنی عدد هفت امیدوار نباشند و قبل از شروع کار دوره نجات غریق ببینند.

پلان سوم؛ داستان و لوکیشن نون خ 2

من به سفارش دوست و کارگردان خوبی که داشتن آنتن تلویزیون و ماهواره را در منافات با روشنفکری و خیانت به برگمان نمی داند از قسمت پنجم به تماشاگران نون خ 2 پیوستم. این سریال هم به دلیل شیوع کرونا با خاتمه تولید اجباری روبرو شده بود.

اما بعد از دیدن آخرین قسمت به نظر می رسید خاتمه اجباری سریال توفیق اجباری هم باشد. افزایش موتیف های متنی و تصویری مربوط به زندگی تک تک شخصیت ها و روزانه نگاری در قسمت های خاتمهی زنگ خطر ناداستان را به صدا در آورده بود. اگر چه ناداستان در مقایسه با داستان از اهمیت هنری بالاتری برخوردار است، اما برای بیننده یک شبکه سراسری خطر کسالت دارد.

از مطرح ترین ناداستان های معاصر تن هایی پرهیاهو خودزندگینامه نویسی بهومیل هرابال نویسنده بزرگ چک است. وقتی همه جهان درگیر یک پاندمی غیرقابل پیش بینی باشد موفقیت یک سریال طنز کار سختی به نظر می رسد. در این روز های بحرانی مدیریت ذهن درگیر تماشاچی کاری آسان تر از مدیریت بحران نیست.

اما سعید آقاخانی به عنوان بازیگر و کارگردان و امیر وفایی نویسنده سریال توانستند تماشاگر را مجاب کنند که این سریال را تماشا کند و انتظاری را که از یک سریال طنز می رود برآورده کنند. وقتی سریالی از شبکه سراسری و عمومی ترین شبکه ایران در شرایط غمناک کرونا پخش می شود انتظار این است که در کنار موضوعی سرگرم کننده، ذائقه و آگاهی مخاطب را هم بهبود ببخشد.

داستان سریال بین اهالی روستایی که از ترس زلزله در کنار رودخانه اردو زده اند می گذشت. انتخاب کمپ برای محل داستان هوشمندانه و خطیر بود. کمپ محل همدلی است و بحران شیوع کچلی و اشاره به آنفلوآنزا در کمپ همدلی تماشاگر روز های کرونایی را با شخصیت های داستان بیشتر می کرد.

اما اگر دو خط متقاطع را دراماتیک تر از دو خط غیرمتقاطع بدانیم این کمپ کوچک با تعداد زیادی بازیگر، خطوط متقاطع بازی را بیشتر کرده و یک درام تصویری می ساخت و فضای داستان را پیچیده و مبهم می کرد. توقف بیشتر بازیگران در اغلب صحنه ها عامل کنترل این خطر بود. خطر دیگر لوکیشن کمپ در مقایسه با لوکیشن نون خ. یک بروز می کرد.

در نون خ یک از روستا های زیبای کردستان برای فیلمبرداری استفاده شده بود. در روانشناختی گردشگران کمپ طبیعی سکونتگاه افرادی است که نسبت به شهرگرد ها درونگراترند و باور پذیری شوخ طبعی اهالی بعد از روز ها اقامت در سرمای کمپ از هر قسمت به قسمت دیگر کمتر می شد.

اگر بعدا فیلمی ساخته شود که داستانش درگیری چند خانواده فراری از زلزله در یک کمپ با مرگ کرونایی باشد و نگاه های مشکوک افراد روی همدیگر در جست وجوی فرد مبتلا بچرخد، قطعا باید به نویسنده نون خ 2 حق مالکیت معنوی بپردازد.

نون خ 2 از کلیشه نخ نمای روستایی ساده و شهری زرنگ آزاد است. عوامل این سریال کاملا آگاهی دارند که تفکیک زدایی بعد از مدرنیته سال هاست تفکیک سنتی روستا و شهر را هم زدوده است. از این رو دانستن معنی فاینانس برای یک پسربچه در عین حال که بامزه است عجیب هم نیست.

مدیریت یک داستان در فضایی که شخصیت ها تقریبا از نظر هوش، آگاهی، عاطفه و موقعیت اجتماعی همگن هستند کار آسانی نبود. آن ها از عنصر تضاد که در اغلب سریال های طنز تنها ایده و نجات دهنده نویسنده و کارگردان است کمترین استفاده را کرده اند و شاید تعداد اندکی از شخصیت های سریال فقط از نظر برخی تخلف های قانونی تضاد هایی با هم دارند.

از طرفی نکات آموزشی که از شاخص های کیفی سریال ها در نظر مدیران صدا و سیماست در این سریال چنان به آرامی و ناملموس تزریق می شد که ژست شعاری نمی گرفت. مثلا تذکر معلم روستا که به بچه ها هرگز نگویید بزرگ شده اند بگذارید کودکی کنند. احتمالا آقاخانی و وفایی خودشان خوب نمی دانند که چه بندبازی ماهرانه ای را به اجرا گذاشته اند.

پلان چهارم؛ بازیگران

بازیگران نون خ 2 مثل لویی دوفونس نبودند که عامدانه طنازی کنند. کلمنت گرینبرگ (1994-1909) که برخی او را بزرگ ترین منتقد هنر های تجسمی می دانند در توصیف امر والای هنری تفاوتی ظریف بین اراده و عمد قایل بود و اثر هنری را ارادی ولی غیرعامدانه می دانست. می توان این نظر را به بازیگری طنز هم تسری داد.

اراده از درون (خودآگاه یا ناخودآگاه) تغذیه می کند، اما عامدانه بودن اثر هنری یعنی هنرمند با نظر به بیرون از خودش جدا شده است و به عوامل بیرونی مثل جلب نظر مخاطب یا کارگردان توجه می کند و قصد خنداندن دارد و نتوانسته است خود درونی اش را خنده دار کند. بازیگران سریال نون خ 2 نقش خنداندن را بازی نکردند آن ها واقعا خنده دار بودند. آن ها از خنده دار بودن نترسیدند و خنداندن دیگران را دوست داشتند.

به نقش سلمان و گاوش جاناتان توجه کنید. کاظم نوربخش در این سریال یک طناز درست است و لحظه ای سلمان را ترک نمی کند. منتظر بودم سلمان با گاوش به خاطر شیرین که دغدغه هنری دارد در نقش مشد حسن فیلم گاو هم فرو برود.

حمیدرضا آذرنگ به نقش خلیل اعتقاد دارد و اصطلاح خودساخته قوچمان درآمد را چنان تبدیل به تصویر در صورتش می کند که بعد از دو بار شنیدن آن متوجه می شویم مفهوم قوچمان درآمد به پیرمان درآمد نزدیک است. سیروس میمنت بازیگر خوبی است که خوب دیده نشده است و این بار هم در نقش کیوان کار را تمام می کند.

صهبا شرافتی در نقش روناک فضا را از بقیه خانم ها - خصوصا هدیه بازوند و ندا قاسمی - می گیرد صد البته این به خاطر خشونت حاکم بر نقشش نیز هست. در سریال های طنز نقش های خشن در کنار نقش های عادی دیگر مثل بازیکن خط حمله فوتبال هستند و گلی که همه در آن نقش داشته اند به نام آن ها تمام می شود.

بار دیگر بازیگران بومی نشان دادند همانطور که راهنما های محلی مطمئن ترین افراد در مناطق صعب العبور هستند آن ها هم راهنما های چراغ خاموش کارگردان هستند.

کاش بازیگران ایرانی کیوریتور داشتند. کیوریتور به معنی مراقب هنری در عالم هنر های تجسمی حرفه ای جا افتاده و اصطلاحی وارداتی است و ما منتظریم این اصطلاح هم مثل کستینگ - به نظر من یعنی نقش پردازی - در اروپا به بازیگری هم برسد تا بعد به خاورمیانه هم صادر کنند.

این مرجعیت متکبرانه اروپا برای خاورمیانه معلوم نیست تا کی باید ادامه داشته باشد. به هر حال ساخت نون خ. 3 هم کار خطرناکی است، چون احتمال دارد موفقیت نون خ 2 را به خطر بیندازد. کیوریتور مراقب اینگونه مخاطره هاست و می تواند با مراقبت از متن و بازیگر های معرفی شده در این سریال آن ها را برای کار های بعدی آماده و معرفی کند.

یک کیوریتور بازیگری با بررسی دوره ای - بایونویسی - بازیگر های باسابقه ای مثل آقاخانی و آذرنگ که در میانسالی بازیگری هستند ادامه راه را که نه بلکه چراغ را برای ادامه، روشن کند. البته اگر غم نان چراغ را خاموش و راه را تاریک نکند. این سال ها آذرنگ و آقاخانی نشان داده اند مردانی برای تمام متون هستند.

پلان آخر؛ تیتراژ خاتمهی

در خاتمه این یادداشت خواهش می کنم سازنده های فیلم و سریال در انتخاب نام سریال به فکر منتقدین هم باشند تکرار نامی مثل نون خ 2 در یک یادداشت آدم را از صرافت نون خوردن با نقدنویسی می اندازد.

خاتمه سریال نون خ 2 با ترانه شیرین ای شیرین با صدای سید جلال الدین محمدیان بود که در صدایش اندوهی شیرین وجود دارد. شنیدن این ترانه با صدای محمدیان شنونده را درگیر حسی می کند که قابل بیان نیست و این از نشانه های هنر والاست چرا که به قول ساموئل بکت گاهی واژه ها ظلم به حقیقت هستند.

صدای محمدیان از نافذترین و ناب ترین صداهاست همان صدایی که آهنگ مردان خدا را تا به امروز از تمام مردان خدا بهتر خوانده است. انتخاب این آهنگ برای خاتمه سریال با صدای خردسوز محمدیان و با توجه به عشق سلمان به شیرین از آن برگ های برنده غافلگیرکننده بود چرا که آخرین پلان فیلم همین تیتراژ خاتمهی است.

با اوضاع فعلی جهان تا ساخت نون خ. 3 - البته امیدوارم با اسمی دیگر - عشق سلمان به شیرین چهل بار در قله های اورامانات به چله خواهد نشست.

منبع: فرادید

به "سریال نون خ 2؛ ادای دین به قله های اورامانات" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "سریال نون خ 2؛ ادای دین به قله های اورامانات"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید